145 Cá Voi Xám Tử Vong Bất Thường: Chuyên Gia Cảnh Báo Nguy Cơ Đáng Lo

Cá Voi Xám Gặp Nạn Dọc Tuyến Di Cư

Tình trạng cá voi xám chết hoặc mắc cạn dọc theo hành trình di cư từ Mexico, qua Mỹ đến Canada đang diễn ra với tần suất đáng báo động. Theo khảo sát của Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), tổ chức Public Employees for Environmental Responsibility (PEER) đã công bố rằng tính đến ngày 6/7/2026, có tới 145 trường hợp tử vong đã được ghi nhận.

Số lượng này đã vượt qua tổng số xác được phát hiện trong các năm cuối của sự kiện tử vong bất thường giai đoạn 2019-2023. PEER đã mô tả tình trạng này như một “sự kiện tử vong thảm khốc” và cảnh báo rằng số xác trôi dạt vào bờ chỉ là một phần nhỏ của số lượng thực tế không ngừng gia tăng ngoài khơi.

Nhưng đây không thể xem là kết luận cuối cùng từ NOAA. Trong thông báo vào ngày 15/7, cơ quan này cho biết số ca mắc cạn trong hai năm gần đây đã quay trở lại mức bình thường mà chúng ta đã thấy trong giai đoạn 2019-2023.

Nguyên nhân chính vẫn là những vấn đề kéo dài, nên chưa đủ điều kiện để tuyên bố đây là một sự kiện tử vong bất thường mới.

Bang Washington hiện đang là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Ngày 18/6, các nhà nghiên cứu tại Cascadia Research Collective đã tiến hành khám nghiệm một cá voi cái dài khoảng 12m tại Ocean Shores.

Đây là cá thể thứ 30 chết được ghi nhận tại Washington kể từ đầu năm, đánh dấu mức cao thứ hai trong lịch sử, chỉ sau kỷ lục 34 con vào năm 2019.

Khi kiểm tra, các nhà nghiên cứu phát hiện con vật bị suy dinh dưỡng và có dấu hiệu chấn thương ở đầu, cho thấy có khả năng đã va chạm với phương tiện giao thông. Theo Cascadia, suy dinh dưỡng được xác định là nguyên nhân phổ biến nhất ở những cá thể được khám nghiệm trong năm 2026.

Nhiều cá voi trong số này có lớp mỡ dự trữ nghiêm trọng, chứng tỏ chúng không thể thu nạp đủ năng lượng trong khu vực kiếm ăn trước khi bắt đầu hành trình dài.

Cá voi xám tại khu vực đông bắc Thái Bình Dương di chuyển từ các đầm phá sinh sản ở Baja California, Mexico, tới vùng biển Bering và Chukchi để kiếm ăn, rồi quay trở lại phía nam. Theo NOAA, chúng chủ yếu ăn các động vật không xương sống nhỏ ở đáy biển. Phương pháp kiếm ăn của chúng là nghiêng người, hút trầm tích và dùng hệ thống sừng hàm để lọc thức ăn. Lượng thức ăn mà chúng tích lũy sẽ quyết định lớp mỡ đủ để hỗ trợ hành trình di cư và sinh sản.

Khi dự trữ thức ăn giảm sút, cá voi có thể tìm đến các con sông, vịnh hoặc vùng ven bờ để kiếm mồi. Việc này đồng nghĩa với việc chúng dễ bị va chạm với tàu thuyền, mắc vào ngư cụ hoặc kiệt sức trước khi đến khu vực biển Bắc Cực.

Đợt tử vong bất thường từ cuối năm 2018 đến năm 2023 đã ghi nhận 690 cá voi xám mắc cạn dọc theo bờ biển Thái Bình Dương, từ Mexico đến Alaska.

NOAA đã chỉ ra rằng các biến đổi sinh thái tại khu vực kiếm ăn gần Bắc Cực và Bắc Cực đã thay đổi số lượng và chất lượng nguồn thức ăn, dẫn đến nhiều cá thể bị suy dinh dưỡng, tỷ lệ cá voi con giảm và mức tử vong tăng.

Quần thể Cá Voi Xám Đang Tăng Trưởng Nhưng Vẫn Đầy Rủi Ro

Mặc dù số xác cá voi xám đang tăng nhanh nhưng dữ liệu mới lại tạo ra một nghịch lý. Ngày 15/7, NOAA ước tính rằng quần thể cá voi xám phía đông bắc Thái Bình Dương hiện dao động từ 15.930 đến 20.530 con, trung bình khoảng 17.750 con. Một năm trước, con số trung bình chỉ khoảng 12.890 con.

Dù điều này có vẻ là một tín hiệu tích cực, các nhà khoa học từ NOAA cho rằng mức tăng này vượt quá khả năng sinh sản tự nhiên của quần thể.

Năm 2025, có khoảng 85 cá voi con được ước tính, là con số thấp nhất kể từ khi chương trình khảo sát bắt đầu. Với số lượng cá voi con ít như vậy, quần thể khó có thể mở rộng thêm 5.000 cá thể chỉ nhờ vào sinh sản trong một năm.

Các nhà nghiên cứu đang xem xét xem liệu thời điểm di cư và tuyến đường của cá voi có thể tạo ra sự khác biệt cho kết quả hay không.

Cuộc khảo sát diễn ra khi đàn cá voi đang di cư về phía nam, trước khi nhiều cá thể gầy yếu có khả năng chết trong hành trình quay lại vùng biển kiếm ăn vào mùa xuân năm 2026.

Do vậy, số lượng 17.750 không có nghĩa rằng cuộc khủng hoảng đã kết thúc. NOAA nhấn mạnh rằng các ước tính hàng năm luôn có độ không chắc chắn và nên được áp dụng để theo dõi xu hướng dài hạn thay vì coi đó là số liệu chính xác tại một thời điểm xác định.

PEER đã đưa ra cảnh báo nghiêm khắc hơn. Dựa trên những nghiên cứu cho rằng phần lớn xác cá voi chìm dưới biển và không bao giờ dạt vào bờ, tổ chức này ước tính rằng 145 trường hợp đã phát hiện có thể tương đương với khoảng 1.450 cá thể chết thực sự.

Tuy nhiên, đây chỉ là ước tính của PEER và chưa được xác nhận bởi NOAA. Nhà sinh thái biển Rick Steiner, Chủ tịch Hội đồng quản trị PEER, cho biết việc mất hàng nghìn cá thể trong một thời gian ngắn là một dấu hiệu rõ ràng về sự nguy hiểm. Ông chỉ ra rằng, bên cạnh việc giảm nguồn thức ăn, còn nhiều nguy cơ khác như va chạm tàu, mắc vào lưới, ô nhiễm và tiếng ồn dưới nước cũng cần phải được giảm thiểu.

Những xác cá voi xám trôi dạt bờ gần đây có thể là dấu hiệu rõ nét nhất về sự biến đổi lớn hơn đang diễn ra trong chuỗi thức ăn và hệ sinh thái tại Bắc Thái Bình Dương.

Thông tin từ NOAA Fisheries, PEER, Cascadia Research Collective