Khám Phá Loài Khỉ Bí Ẩn Tại Congo Đối Mặt Nguy Cơ Tuyệt Chủng

Trong thế giới động vật, thật khó để tìm thấy những điều bất ngờ, nhất là đối với các loài linh trưởng đã được nghiên cứu sâu. Tuy nhiên, một khu vực rừng nhiệt đới ở Cộng hòa Dân chủ Congo lại tiếp tục chứng minh rằng nó vẫn là một trong những bí ẩn lớn nhất của hành tinh. Gần đây, một nhóm nghiên cứu quốc tế đã công bố phát hiện loài khỉ mới mang tên Colobus congoensis, hay còn được gọi là Likweli bởi người dân địa phương. Đây là loài khỉ châu Phi thứ năm được phát hiện trong suốt 75 năm qua.

Hành Trình Khám Phá Kéo Dài Hơn Một Thập Kỷ

Cuộc hành trình khám phá bắt đầu từ năm 2008 khi hai nhà bảo tồn, Ashley Vosper và Bernard Ikembelo, tình cờ chụp được một bức ảnh mờ ảo của một sinh vật lạ. Vẻ ngoài của nó nổi bật với bộ lông đen nhánh nhưng lại có những vệt màu sắc kỳ lạ trên khuôn mặt. Mặc dù vậy, sau đó không có thêm thông tin nào do địa hình hiểm trở.

Phải đến tháng 11 năm 2018, nhóm nghiên cứu do Jean-Pierre Kapale dẫn dắt mới có lại cơ hội khi ghi nhận hình ảnh sắc nét của một cá thể khỉ đen với da màu cam sáng quanh mũi và miệng, kèm theo lông trắng ở dưới đuôi.

Sự kiện này đã kích thích một chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn kéo dài từ năm 2018 đến 2022 quanh khu vực Vườn quốc gia Lomami, với nhiều phương pháp như đếm số lượng cá thể, ghi hình và theo dõi tiếng gọi của chúng, dẫn đến việc tổng cộng 114 lần nhìn thấy loài khỉ này.

Bốn Bằng Chứng Khẳng Định Loài Mới

Các nhà khoa học đã tiến hành thu thập bốn loại bằng chứng quan trọng để xác minh sự tồn tại của Likweli như một loài độc lập. Đầu tiên là đặc điểm hình thái, cho thấy loài này nhỏ hơn so với các loài khác trong chi Colobus, chỉ nặng khoảng 7 kg với đặc trưng là tai xếp nếp và phần da màu cam trên mặt.

Thứ hai là dữ liệu âm thanh, với tiếng gầm đặc trưng của Likweli có tần số cao và nhịp nhanh, khác biệt rõ rệt so với các loài khỉ khác.

Thứ ba là bằng chứng di truyền từ DNA, cho thấy họ hàng gần nhất của Likweli là loài khỉ colobus đen, sống cách đó hơn 1.200 km. Kết quả cho thấy hai nhánh này đã tiến hóa độc lập trong khoảng 4,1 đến 5,8 triệu năm trước.

Cuối cùng, sự hỗ trợ từ tri thức bản địa cũng góp phần quan trọng, với thông tin từ người dân địa phương giúp nghiên cứu hoàn thiện được bức tranh về sự phân bố của loài này.

Khó Khăn Trong Cuộc Sống Của Likweli

Loài khỉ này, sau khi mới được phát hiện, đã phải đối mặt ngay với những thách thức khắc nghiệt. Theo dữ liệu khảo sát, vùng sinh sống của Likweli chỉ hẹp khoảng 1.700 km2 giữa hệ thống sông Lomami và sông Congo. Mặc dù sự cô lập đã giúp nó tiến hóa an toàn qua hàng triệu năm, nhưng điều này bây giờ lại trở thành một gót chân Achilles.

Kể từ năm 2015, ít nhất 15 ngôi làng đã được hình thành trong vùng đệm xung quanh Vườn quốc gia, cùng với sự gia tăng của nạn săn bắn và việc mất diện tích rừng tự nhiên, đã đe dọa đến sự sống còn của loài khỉ này.

Để bảo vệ Likweli, nhóm nghiên cứu đã đề xuất phân loại nó vào danh sách Sắp nguy cấp (Endangered) trong Danh mục đỏ của IUCN, đồng thời kêu gọi thắt chặt quản lý Vườn quốc gia Lomami và tăng cường hợp tác với cộng đồng địa phương, nhằm mục tiêu giữ lại loài linh trưởng đặc biệt này cho tương lai.