Khám Phá Lời Nguyền Xác Ướp: Chất Độc Tiềm Ẩn Trong Thế Giới Mới

Truyền thuyết về lời nguyền của pharaoh, vốn bắt đầu từ khi lăng mộ của Tutankhamun được phát hiện vào năm 1922, đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa phương Tây. Câu chuyện về những cái chết bí ẩn của những người tham gia khai quật, như Lord Carnarvon, đã làm tăng thêm sức hấp dẫn của huyền thoại này.

Thế nhưng, liệu sự thật có giống như những gì đã được công bố? Khoa học đã chỉ ra rằng không có bằng chứng về yếu tố siêu nhiên nào hiện hữu. Howard Carter, người khai quật lăng mộ, vẫn sống khỏe đến năm 1939, bất chấp những lời đồn đại. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ đã theo dõi 44 cá nhân liên quan đến khai quật và khẳng định rằng không có sự khác biệt nào trong tỷ lệ sống sót giữa những người có tiếp xúc và không tiếp xúc với lăng mộ.

Câu hỏi hiện tại là liệu việc thâm nhập vào những lăng mộ cổ có thể gây ra bệnh tật cho con người? Câu trả lời nằm ở những rủi ro sinh học hoàn toàn tự nhiên.

Những nghiên cứu mới nhất trên tạp chí International Journal of Cultural Property nhấn mạnh rằng truyền thuyết này đang tìm thấy hình thức mới qua việc buôn bán hài cốt người trên các nền tảng trực tuyến. Theo giáo sư Kirsty Squires từ Đại học Staffordshire, mạng xã hội đã đa dạng hóa nhu cầu về những sản phẩm này.

Kết quả khảo sát 128 bài viết và phiên đấu giá từ năm 2011 đến 2025 cho thấy 27 trường hợp bán các bộ phận cơ thể như tay, chân, và 21 mẫu đầu ướp xác. Hơn 50% mẫu vẫn là đầu hoặc hộp sọ có mô và tóc.

Kể từ năm 2022, một video trên TikTok đã thúc đẩy sự gia tăng công khai của thị trường này, dẫn đến các cuộc tranh cãi về vấn đề pháp lý, đạo đức và lịch sử thuộc địa. Điều tra vào năm 2024 đã cho thấy rằng trong bốn nhóm Facebook riêng tư, các giao dịch diễn ra rất chuyên nghiệp.

Các thành viên thường sử dụng ngôn ngữ chuyên môn, chia sẻ tiêu chuẩn giao dịch và đã dần dần bình thường hóa việc buôn bán hài cốt. Một trong những lo ngại lớn nhất là nhiều nhà sưu tập coi xác ướp như vật cổ mà không nhận thức được rằng bảo quản không có nghĩa là không có vi khuẩn hay nấm.

Quá trình ướp xác có thể làm giảm tốc độ phân hủy nhưng không diệt hoàn toàn vi sinh vật. Các mô và da được bảo quản vẫn có thể là nơi trú ngụ của vi khuẩn và nấm mốc. Mỗi khi độ ẩm hoặc điều kiện thay đổi, vi sinh vật có thể tái phát triển ngay lập tức. Hình ảnh từ 13 bài đăng trên Facebook cho thấy các đốm màu trắng, xám, vàng và đen – dấu hiệu rõ rệt của nhiễm nấm.

Trong khi không thể lấy mẫu nhanh chóng, những nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng nấm Aspergillus chính là tác nhân gây hại hàng đầu, với bào tử vi mô có thể bay vào không khí. Khi hít phải với mật độ cao, con người, đặc biệt là những người có hệ miễn dịch yếu, có nguy cơ nhiễm trùng phổi nghiêm trọng.

Loại nấm này cũng từng được phát hiện trong các lăng mộ khác, như cuộc khai quật mộ vua Casimir IV Jagiellon ở Ba Lan vào năm 1973, và cũng đã có suy đoán rằng nó có liên quan đến cái chết của Lord Carnarvon.

Ngoài vi nấm, còn có nhiều mối nguy hại khác khi ướp xác cổ đã sử dụng các hóa chất độc hại như thạch tín và thủy ngân. Những kim loại nặng này vẫn duy trì độc tính trong một thời gian dài. Trong khi các bảo tàng áp dụng quy trình bảo vệ nghiêm ngặt, nhiều hộ gia đình lại hoàn toàn bỏ qua.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng có tới 22 bài đăng cho thấy người dùng đã tiếp xúc với xác ướp hoặc trưng bày chúng công khai mà không có bảo vệ nào.

Sự nguy hiểm này càng tăng khi xác ướp được gửi qua bưu điện. Một ví dụ tiêu biểu là một bưu kiện hài cốt gửi từ Anh sang Mỹ đã lọt qua dịch vụ Royal Mail bất chấp quy định nghiêm cấm gửi hài cốt chưa hỏa táng.

Người bán đã khai báo gian dối, khiến nhân viên và cán bộ hải quan phải đối mặt với nguy cơ sức khỏe mà không hề biết. Các nhà nghiên cứu đề nghị thắt chặt quy định bưu chính và gia tăng giám sát thị trường. Mặc dù lời nguyền của pharaoh không có thật, nhưng các chủng vi nấm, kim loại nặng và sự bảo quản kém chắc chắn có thể gây hại cho sức khỏe con người.