Sự thật về sóc bay đỏ trắng xuất hiện ở Nam Nham Cung, Võ Đang

Một video tuần tra đêm được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội Trung Quốc đã khiến nhiều người dừng lại: khoảnh khắc người quản lý di tích đưa quả đào cho một sinh vật nhỏ tiến đến, chậm rãi cầm ăn trên mỏm đá. Sự kiện này không chỉ thu hút vì hình ảnh dễ thương, mà còn gợi ra nhiều câu hỏi về nhận diện loài, quy chế bảo vệ, mối liên hệ với y dược cổ truyền và thái độ ứng xử của con người trước đời sống hoang dã.

Video gây chú ý và người trong ảnh

Đoạn phim do tài khoản Weibo có tên Võ Đang A Ngưu đăng tải cho thấy buổi tuần tra đêm tại di tích Nam Nham Cung trên núi Võ Đang. Nhân vật trung tâm là ông Mẫn Gia Hội — người đã gắn bó 27 năm với công tác quản lý di tích và trông coi hương đầu rồng ở khu vực này. Trong video đăng ngày 26 tháng 8 năm 2026, ông đưa một quả bàn đào và một con thú nhỏ tiếp cận để ăn.

Nhận diện: đó có thật sự là sóc bay đỏ trắng?

Dựa trên các đặc điểm quan sát được trong video — mặt trắng ngà, viền mắt đỏ, lông lưng nâu đỏ xen mảng trắng ở cổ và nách, cùng lớp màng da nối giữa các chi — chuyên gia điểu học và tài liệu đối chiếu đã xác định cá thể này thuộc loài sóc bay đỏ trắng, tên khoa học Petaurista alborufus. Những đặc điểm màu sắc và cấu trúc cơ thể là căn cứ hình thái học quan trọng để đưa ra kết luận này.

Vị thế pháp lý: hiểu thế nào về danh mục bảo vệ?

Trên nhiều diễn đàn đã xuất hiện nhận định sai lệch cho rằng loài này nằm trong danh sách bảo tồn cấp 2 quốc gia. Tuy nhiên, dữ liệu tra cứu danh mục bảo vệ động vật hoang dã trọng điểm cho thấy đây là sự nhầm lẫn phổ biến. Từ ngày 1 tháng 8 năm 2000, sóc bay đỏ trắng không được xếp vào cấp 1 hay cấp 2, mà nằm trong nhóm được mô tả là động vật hoang dã trên cạn có giá trị sinh thái, khoa học và xã hội quan trọng — tức danh mục thường gọi là “ba hữu”. Vì vậy, khi đánh giá pháp lý hay trách nhiệm xử lý các tương tác với cá thể hoang dã, cần dựa trên quy chế và định nghĩa cụ thể của danh mục này.

Hành vi cho ăn: cân nhắc giữa nhân văn và bảo tồn

Từ video có thể thấy ông Mẫn chỉ thỉnh thoảng đưa quả đào cho con sóc, chứ không biến việc cho ăn thành thói quen. Đây là một thái độ có chủ ý: hạn chế cho ăn thường xuyên giúp tránh làm thay đổi tập tính tự kiếm thức ăn của động vật hoang dã. Việc con người quyết định can thiệp vào nguồn thức ăn của loài hoang dã luôn mang theo rủi ro làm giảm khả năng tự lập và thay đổi hành vi sinh sống, vì vậy cách ứng xử dè dặt như trong video phản ánh một phương pháp tiếp cận thận trọng.

Liên hệ văn hóa: khi cổ thư nhắc đến “hàn hiệu điểu”

Sự xuất hiện của sóc bay nơi di tích Phật giáo cũng kích thích thảo luận về các điển tích cổ. Có nhiều người liên hệ hình ảnh con sóc ăn đào với khái niệm “hàn hiệu điểu” xuất hiện trong cổ thư “Nam thôn xuyết canh lục” của Đào Tông Nghi. Tuy nhiên, tư liệu đối chiếu bản thảo y học cho thấy danh xưng cổ này không chỉ đơn giản là tên chim hay là sóc bay đỏ trắng; tài liệu xác định “hàn hiệu điểu” chính là loài sóc bay răng phức tạp, Trogopterus xanthipes, vốn phân bố chủ yếu tại Ngũ Đài Sơn và dãy Thái Hành ở Sơn Tây.

Ngũ linh chi và mối liên hệ với các loài sóc bay

Trong y học cổ truyền, “ngũ linh chi” là một vị thuốc quý. Theo tài liệu dược điển truyền thống, ngũ linh chi chính phẩm được thu từ phân và nước tiểu ngưng kết của loài sóc bay răng phức tạp (Trogopterus xanthipes). Tuy nhiên, tư liệu lịch sử khác — như mục trong “Trung Quốc dược dụng động vật chí” — ghi nhận rằng chất thải của sóc bay đỏ trắng cùng nhiều phân loài sóc bay khác cũng từng được sử dụng để bào chế thuốc. Do đó, trong thực tế lịch sử, có những trường hợp đa dạng nguồn gốc nguyên liệu.

Hiện trạng thương mại và chăn nuôi lấy dược liệu

Do năng suất thu gom tự nhiên thấp và các yêu cầu bảo tồn động vật, mô hình nuôi nhân tạo sóc bay để thu ngũ linh chi từng phát triển. Tại khu vực Thương Lạc, dữ liệu thị trường cho thấy mỗi con sóc bay giống có thể có giá 800 nhân dân tệ, trong khi ngũ linh chi khô được thu mua khoảng 150 nhân dân tệ mỗi kilôgam. Những con số này phản ánh giá trị kinh tế mà hoạt động thu lượm và nuôi nhân tạo tạo ra, đồng thời đặt ra câu hỏi về cân bằng giữa khai thác và bảo tồn.

Những điều cần ghi nhớ khi gặp động vật hoang dã

• Hạn chế can thiệp: Việc cho ăn quá thường xuyên có thể làm thay đổi tập tính tự nhiên của loài.
• Tra cứu thông tin quy định: Định danh chính xác và hiểu rõ danh mục bảo vệ giúp tránh hiểu nhầm pháp lý.
• Tôn trọng bối cảnh văn hóa và y học: Một số loài có vai trò trong truyền thống, nhưng nguồn gốc dược liệu cần được xác minh rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

Loài xuất hiện trong video có được liệt vào danh sách bảo vệ cấp 1 hoặc cấp 2 không?
Không. Theo dữ liệu đối chiếu, sóc bay đỏ trắng không nằm trong danh mục bảo tồn cấp 1 hay cấp 2; từ ngày 1/8/2000 nó được xếp vào nhóm “ba hữu” — động vật hoang dã trên cạn có giá trị sinh thái, khoa học và xã hội quan trọng.

“Hàn hiệu điểu” có phải là tên gọi của sóc bay đỏ trắng?
Không hoàn toàn. Các tài liệu bản thảo cho thấy “hàn hiệu điểu” chỉ đúng với loài sóc bay răng phức tạp (Trogopterus xanthipes), phân bố tại Ngũ Đài Sơn và dãy Thái Hành, chứ không phải là Petaurista alborufus.

Ngũ linh chi có thể thu từ sóc bay đỏ trắng không?
Theo dược điển cổ truyền, ngũ linh chi chuẩn phẩm lấy từ Trogopterus xanthipes; nhưng trong lịch sử, phân và nước tiểu của sóc bay đỏ trắng và các phân loài khác cũng từng được dùng trong thực hành dân gian, như một thực tế lịch sử được ghi chép.

Nên làm gì khi gặp sóc bay hoang dã như trong video?
Tránh cho ăn thường xuyên, giữ khoảng cách và thông báo cho cơ quan quản lý địa phương nếu phát hiện hành vi có thể gây hại cho động vật hoặc di tích. Hành xử thận trọng vừa bảo vệ động vật vừa giữ nguyên tắc bảo tồn di tích.

Kết luận

Khoảnh khắc giản dị giữa người quản lý di tích và một con sóc bay đỏ trắng tại Nam Nham Cung khiến chúng ta suy nghĩ về mối liên hệ phức tạp giữa con người, di sản văn hóa và thiên nhiên. Xác định đúng loài, hiểu vị thế pháp lý, nhận thức về giá trị văn hóa và tôn trọng quy tắc bảo tồn là những bước cần thiết để xử lý tình huống tương tự một cách có trách nhiệm. Những hình ảnh dễ thương có thể gợi cảm xúc, nhưng quyết định ứng xử mới là điểm then chốt để bảo tồn sự đa dạng sinh học và giá trị di sản cho tương lai.

Để mở rộng góc nhìn về nguồn gốc mối thù giữa hai giống quái vật trong văn hóa đại chúng và tư liệu canon, bạn có thể đọc thêm bài viết Nguồn gốc xung đột Predator và Xenomorph qua tư liệu canon — bài viết này phân tích nguồn gốc, nghi lễ săn bắt và vai trò của Yautja trong việc tạo ra mối thù lịch sử giữa hai loài.

Nếu bạn quan tâm tới những thay đổi chiến lược trong ngành thiết bị ghi hình và câu chuyện thương mại đằng sau các thương hiệu máy quay hành trình, tham khảo bài Bước chuyển hướng của GoPro từ máy quay thành nhà sản xuất quang học để hiểu rõ quá trình tái cấu trúc và hậu quả với chuỗi cung ứng.

Và nếu bạn muốn biết tại sao đi máy bay an toàn hơn rất nhiều so với lái ô tô trên cùng quãng đường, bài phân tích So sánh rủi ro: đi máy bay và lái xe trên cùng quãng đường cung cấp dữ liệu dài hạn và giải thích hành vi con người ảnh hưởng tới cảm nhận rủi ro.