Thực Trạng Thị Trường Smartphone: Nghịch Lý Điện Thoại Giá Rẻ Giữa Cơn Sốt AI

Trong thế giới smartphone hiện đại, hiện tượng điện thoại giá rẻ đang gặp phải những thách thức chưa từng có. Đặc biệt, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một biến chuyển rõ rệt trong cách người tiêu dùng Việt Nam lựa chọn thiết bị di động. Trước đây, với ngân sách khoảng 5 triệu đồng, người dùng dễ dàng có được một chiếc smartphone với thông số kỹ thuật ấn tượng, nhưng giờ đây, cơn sốt AI đã làm thay đổi mọi thứ.

Các trung tâm dữ liệu, cần phải trang bị nhiều bộ nhớ hơn để xử lý AI, đã đẩy giá thành các loại bộ nhớ như DRAM và NAND lên cao. Theo dự báo từ TrendForce, giá bộ nhớ trong quý đầu năm 2026 đã tăng gần 200% so với năm trước, khiến tỷ lệ chi phí cho bộ nhớ trong smartphone từ khoảng 10-15% giờ đây đã nhảy vọt lên 30-40% trong tổng chi phí linh kiện. Một chiếc flagship có giá khoảng 30 triệu đồng có thể hấp thụ khoản chi phí này, nhưng với smartphone giá rẻ, vấn đề trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Khó khăn mới cho người tiêu dùng smartphone giá rẻ

Giả sử một người tiêu dùng có 5 triệu đồng trong tay, họ từng kỳ vọng có thể mua được một chiếc điện thoại với 8 GB RAM và 256 GB bộ nhớ, nhưng tình hình hiện tại thì không còn như vậy. Nếu năm sau cùng số tiền đó chỉ giúp họ sở hữu chiếc điện thoại với 6 GB RAM và 128 GB, họ sẽ cảm thấy thật sự bất công khi phải bỏ ra nhiều tiền hơn nhưng nhận được cấu hình kém hơn. Đây chính là tác động đáng chú ý nhất của việc tăng giá bộ nhớ.

Với những thay đổi trên, TrendForce cho biết rằng các hãng sản xuất smartphone đang phải điều chỉnh cấu hình sản phẩm của họ. Trong quý II năm 2026, 12 GB RAM trở thành tiêu chuẩn cho dòng smartphone cao cấp, trong khi 8 GB vẫn được duy trì ở phân khúc tầm trung, và 4 GB vẫn là lựa chọn phổ biến cho các smartphone giá rẻ.

Đây chính là nghịch lý: AI, mặc dù hứa hẹn mang lại nhiều tính năng thông minh cho điện thoại, nhưng đồng thời lại khiến các nhà sản xuất phải cắt giảm công nghệ để giảm thiểu chi phí. Các hãng đang hợp tác với nhà phát triển ứng dụng để tìm cách giảm thiểu mức tiêu thụ bộ nhớ, đồng thời gia tăng sử dụng dịch vụ điện toán đám mây.

Điều này khiến cho điện thoại giá rẻ đối mặt với nguy cơ lớn hơn bao giờ hết.

Trong khi một thương hiệu điện thoại cao cấp có nhiều cách để thu hút khách hàng, như nâng giá thêm một triệu đồng, giảm khuyến mãi hoặc duy trì giá cả để giữ thị phần, thì với smartphone dưới 5 triệu đồng, bất kỳ khoản tăng giá nào cũng có thể khiến người tiêu dùng chuyển sang thương hiệu khác hoặc mua lại máy cũ.

Và đó là lý do tại sao smartphone giá rẻ có thể trở thành nạn nhân đầu tiên trong xu hướng này.

TrendForce dự đoán rằng sản lượng smartphone toàn cầu sẽ giảm khoảng 10% vào năm 2026, với kịch bản xấu có thể lên đến 15%. Các thương hiệu tập trung vào phân khúc smartphone tầm trung và thấp sẽ phải gánh chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Tại Đông Nam Á, thị trường smartphone cũng đang có những dấu hiệu đáng chú ý. Theo Counterpoint Research, tỷ lệ smartphone có giá dưới 150 USD đã giảm xuống chỉ còn 33,6% trong quý I/2026, mức thấp nhất kể từ quý III/2023. Điều này cho thấy sự gia tăng giá linh kiện cùng với sức mua giảm đang tạo áp lực lớn lên phân khúc giá thấp.

Tại Indonesia, một trong những thị trường lớn tại khu vực, lượng smartphone dưới 150 USD đã giảm tới 34% so với cùng kỳ năm trước, và giá của một số mẫu máy phổ biến đã tăng tới 24% so với thế hệ trước.

Thay đổi nhu cầu người tiêu dùng tại Việt Nam

Trở lại với thị trường Việt Nam, một người mua có ngân sách 5 triệu đồng có thể đứng trước hai lựa chọn: chọn chiếc điện thoại mới nhất với cấu hình thấp hơn, hoặc chi thêm một hai triệu đồng để sở hữu chiếc điện thoại phân khúc cao hơn với bộ nhớ lớn và vòng đời dài hơn. Nếu xu hướng này tiếp diễn, thị trường smartphone giá rẻ có thể sẽ thay đổi đáng kể.

Thực tế, trước khi cuộc khủng hoảng bộ nhớ lên cao, thị trường smartphone Việt Nam đã bắt đầu xuất hiện dấu hiệu “premium hóa”. Một báo cáo từ Omdia cho thấy trong quý I/2026, lượng smartphone xuất xưởng tại Việt Nam giảm 12% so với năm trước, trong đó nhóm máy có giá dưới 200 USD giảm tới hơn 30%. Đây là một sự sụt giảm nghiêm trọng cho thấy sự co lại của phân khúc smartphone giá rẻ.

Cùng với đó, người tiêu dùng Việt Nam cũng ngày càng có xu hướng chọn điện thoại cao cấp hơn với các tính năng như 5G, camera chất lượng cao và hiệu suất mạnh mẽ, đồng thời chấp nhận đầu tư nhiều hơn cho một sản phẩm có thể sử dụng lâu dài.

Nếu chi phí phần cứng vẫn tiếp tục tăng, xu hướng này chắc chắn sẽ tiếp tục gia tăng. Ở quy mô toàn cầu, IDC dự đoán lượng smartphone xuất xưởng sẽ giảm 16,7%, trong khi giá bán trung bình sẽ tăng đến 27,6%, đạt 581 USD. Điều này cho thấy sự biến mất nhanh chóng của những mẫu máy giá rẻ, đồng thời đẩy tỷ trọng các smartphone cao cấp trong tổng thể thị trường tăng lên.

Ngoài ra, phân khúc smartphone dưới 100 USD đang phải đối mặt với áp lực lớn. IDC nhận định nhóm này đang ở trong tình trạng khủng hoảng khả năng tồn tại, do chi phí bộ nhớ hiện nay đã vượt quá biên lợi nhuận vốn đã rất thấp.

Cuối cùng, nếu tình hình này không thay đổi, một nghịch lý sẽ xuất hiện: dù các hãng vẫn có thể bán được smartphone với mức giá cao hơn, nhưng số lượng người tiêu dùng có khả năng mua được smartphone giá rẻ ngày càng giảm.

Kỷ nguyên điện thoại thông minh giá rẻ có thực sự đến hồi kết?

Mặc dù smartphone giá rẻ chưa thể biến mất hoàn toàn, nhưng định nghĩa về “giá rẻ” có thể sẽ phải thay đổi. Một chiếc smartphone 4 triệu đồng trước đây có thể sẽ trở thành 5 triệu đồng, và các mẫu smartphone 5 triệu đồng cũng có khả năng tăng lên 6 triệu đồng. Các hãng sản xuất có thể giảm số lượng model, kéo dài vòng đời sản phẩm, hoặc giữ cấu hình ở mức vừa đủ thay vì liên tục nâng cấp bộ nhớ và RAM.

Người tiêu dùng Việt Nam có thể sẽ chuyển sang mua những chiếc điện thoại giá cao hơn và giữ chúng lâu hơn. Thay vì thường xuyên thay máy, họ có thể lựa chọn một chiếc smartphone bền bỉ và chất lượng hơn. Những chiếc smartphone cũ cũng sẽ có cơ hội tăng giá trị khi người dùng trì hoãn quyết định mua máy mới.

Cuộc đua smartphone đang bước vào một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Trong suốt thời gian qua, các thương hiệu đã cạnh tranh bằng cách hạ giá và cải tiến công nghệ cho những mẫu máy giá rẻ. Nhưng bây giờ, khi AI đang lấy đi nhiều tài nguyên bộ nhớ, câu hỏi không còn là ai mang đến sản phẩm giá thấp ở chất lượng tốt nhất, mà là ai có thể giữ cho smartfphone giá rẻ vẫn còn thật sự rẻ.

Vũ Hoàng