Uống thức uống quá nóng có thể tăng nguy cơ ung thư thực quản: bằng chứng và hướng xử lý

Bắt đầu buổi sáng bằng trà hoặc cà phê nóng là thói quen khó bỏ với nhiều người. Tuy nhiên, nghiên cứu quy mô lớn mới đây đưa ra cảnh báo rõ ràng: chính nhiệt độ của đồ uống — không chỉ loại đồ uống hay lượng dùng — liên quan tới nguy cơ mắc ung thư thực quản.

Tóm tắt bằng chứng chính

Một phân tích dữ liệu quy mô lớn do các nhà nghiên cứu tại Đại học Oxford thực hiện đã xem xét thông tin sức khỏe của gần 980.000 người trưởng thành ở Anh, lấy từ hai bộ dữ liệu thuần tập lớn: Million Women Study và UK Biobank. Tổng thời gian theo dõi trung bình tương ứng là 14,2 năm và 11,1 năm. Trong khoảng thời gian quan sát, ghi nhận 2.348 trường hợp ung thư thực quản, với mối liên hệ nổi bật nhất là với dạng ung thư biểu mô tế bào vảy (SCC).

Những con số cần biết

Kết quả phân tích cho thấy xu hướng rõ rệt theo mức nhiệt đồ uống: so với nhóm uống ấm, người uống ở mức nóng có nguy cơ tăng gần gấp đôi; nhóm uống ở mức rất nóng có nguy cơ cao hơn gấp ba lần. Ngoài ra, sau khi tách riêng yếu tố nhiệt độ, tần suất tiêu thụ vẫn góp phần: những người dùng sáu cốc đồ nóng trở lên mỗi ngày có nguy cơ ung thư biểu mô tế bào vảy cao hơn 71% so với nhóm dùng dưới sáu cốc mỗi ngày.

Ảnh hưởng của việc thêm sữa và mức nhiệt cụ thể

Nghiên cứu cũng chỉ rõ rằng thói quen cho thêm sữa vào trà hay cà phê không làm giảm mối liên hệ giữa nhiệt độ đồ uống và nguy cơ ung thư, miễn là thức uống vẫn được dung nạp ở nhiệt độ cao. Các cơ quan y tế quốc tế từng xác định ngưỡng tham chiếu: đồ uống trên khoảng 65°C được coi là “rất nóng” và đã được đưa vào danh mục có khả năng gây ung thư.

Giải thích cơ chế sinh học

Dưới góc độ sinh lý, chất lỏng ở nhiệt độ quá cao có thể gây tổn thương trực tiếp lên lớp niêm mạc lót thực quản. Những tổn thương lặp lại có thể dẫn tới phản ứng viêm cục bộ và thiết lập môi trường thuận lợi cho các biến đổi tế bào bất thường, làm tăng nguy cơ hình thành ung thư biểu mô tế bào vảy. Nhà nghiên cứu Ian Johnson (Viện Quadram) đã trình bày luận điểm này như một cơ chế hợp lý giải thích quan sát dịch tễ học.

Ý nghĩa trên quy mô cộng đồng

Mức độ rủi ro cá nhân của ung thư thực quản trong cộng đồng vẫn tương đối thấp, nhưng ở quy mô dân số, hành vi tiêu dùng phổ biến có thể tạo ra tác động đáng kể. Số liệu toàn cầu cho thấy năm 2020 ghi nhận khoảng 604.000 ca mắc mới và 544.000 ca tử vong do ung thư thực quản; dự báo cho thấy số ca mới có thể tăng hơn 50% đến khoảng gần một triệu ca mỗi năm vào năm 2040. Vì vậy, giảm yếu tố nguy cơ ở mức dân số có thể đem lại lợi ích sức khỏe cộng đồng lớn.

Các yếu tố nguy cơ khác và giới hạn trong nghiên cứu

Một điểm quan trọng cần nhấn mạnh là thuốc lá, tiêu thụ rượu bia quá mức và ô nhiễm không khí trong nhà vẫn được ghi nhận là những nguyên nhân hàng đầu liên quan tới ung thư thực quản. Cơ quan y tế ở nhiều nơi vẫn coi những yếu tố này là mục can thiệp chính để giảm gánh nặng bệnh tật.

Về mặt nghiên cứu, tác giả từ Đại học Queen Mary lưu ý một hạn chế đáng kể: dữ liệu nhiệt độ đồ uống trong phân tích dựa trên tự báo cáo cảm nhận của người tham gia, tức là người lớn mô tả mức “ấm”, “nóng” hay “rất nóng” theo cảm giác cá nhân. Do đó, kết quả phản ánh mối liên hệ mạnh giữa cảm nhận nhiệt độ và nguy cơ, nhưng chưa thể khẳng định mối quan hệ nhân quả tuyệt đối.

Khuyến nghị thực tế dành cho người tiêu dùng

Các tác giả nghiên cứu khuyến nghị những biện pháp đơn giản, dễ thực hiện để giảm rủi ro cá nhân: chờ cho đồ uống nguội bớt trước khi uống, thêm một chút nước lạnh nếu cần, hoặc nhấp từng ngụm nhỏ thay vì uống nóng nguyên từng ngụm lớn. Hành động giảm nhiệt độ đồ uống đã được ước tính có thể góp phần ngăn ngừa một phần số ca ung thư biểu mô tế bào vảy mới hàng năm.

Những lời khuyên này có tính ứng dụng cao, không cần can thiệp phức tạp và phù hợp để truyền thông sức khỏe cộng đồng: giảm nhiệt uống ngay lập tức là một bước phòng ngừa dễ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp

Uống ấm có hoàn toàn an toàn không?

Không có bằng chứng cho thấy uống ở mức ấm (thấp hơn mức “rất nóng”) mang lại cùng mức rủi ro như uống rất nóng; nghiên cứu cho thấy rủi ro tăng tỉ lệ thuận với nhiệt độ cảm nhận.

Liệu chỉ giảm nhiệt có đủ để phòng ngừa?

Giảm nhiệt đồ uống là một biện pháp phòng ngừa hợp lý, nhưng cần kết hợp với việc tránh hút thuốc, hạn chế rượu và giảm các yếu tố ô nhiễm để đạt hiệu quả bảo vệ tổng thể.

Những người uống nhiều cà phê/ trà nên làm gì?

Với nhóm tiêu thụ nhiều ly mỗi ngày, ngoài giảm nhiệt độ, có thể giảm kích thước ly, pha loãng đồ uống hoặc chia nhỏ thời điểm uống để giảm tải cho niêm mạc thực quản.

Kết luận

Phân tích dữ liệu từ gần một triệu người cho thấy mối liên hệ giữa nhiệt độ đồ uống và nguy cơ ung thư thực quản, đặc biệt là ung thư biểu mô tế bào vảy. Mặc dù còn giới hạn do phương pháp thu thập dữ liệu cảm nhận, thông điệp sức khỏe rõ ràng và dễ thực hiện: hạ nhiệt thức uống trước khi uống là một biện pháp phòng ngừa đơn giản, có thể đóng góp vào việc giảm số ca bệnh trên quy mô dân số. Đồng thời, để giảm nguy cơ tổng thể, cần tiếp tục ưu tiên các can thiệp đã biết khác như từ bỏ thuốc lá và hạn chế rượu.

Đọc kỹ các khuyến nghị và áp dụng thay đổi nhỏ trong thói quen hàng ngày có thể là bước thiết thực để bảo vệ sức khỏe lâu dài.